Мах зүүдлэх
Мах зүүдлэхийг ихэнх уламжлал анхааруулгын утгатай гэж үздэг. Монгол ёс улаан мах идэхийг таагүй гэж тайлдаг бол Хятадын эртний ном, Миллер хоёр түүхий, болсон махыг ялгаж тайлсан байдаг.
Ямар мах байсан бэ?
Түүхий мах
Түүхий мах харахыг Миллер зорилгодоо хүрэх замд их саад, урам хугарал тохиохтой холбосон. Хятадын номд ч түүхий мах идэхийг муу ёр гэж үздэг.
Болсон мах
Хятадын номд чанасан, болсон мах идэхийг сайн бэлгэ гэж бичжээ. Харин Миллерийн тайлбараар болсон мах харах нь таны хичээж зүтгэсэн зүйлийг өөр хүн олж авахыг анхааруулна.
Үхрийн мах идсэн бол
Хятадын номд гэрийнхээ гол өрөөнд үхрийн мах идэх нь сайн, үхэр нядалж мах идэх нь эд хөрөнгө олохыг заадаг.
Тахиа, нугасны мах
Хятадын номд тахиа, нугас зэрэг шувууны махыг идэх нь бүгд таатай гэж үздэг.
Гахайн мах
Гахайн мах идэх, хэрчихийг Хятадын номд эрүүл мэнддээ анхаарал тавихыг сануулсан дохио гэж бичжээ.
Давсалсан мах
Артемидор давсалсан мах, загасыг ажил хэргээ орхигдуулах, уур бухимдлын дохио гэж үзэж, эрүүл мэнддээ анхаарахыг сануулжээ.
Монгол ёсонд
Монголын зүүд шинжих ёсонд улаан мах харах, мах идэхийг чөтгөрийн хорлолтой холбодог. Ийм зүүдний дараа засал хийдэг заншилтай.
Холбоотой зүүд
Эх сурвалж: Монгол ёс («Зүүд шинжих монгол ёсон», «Буддын шашин дахь зүүдний тайлал», С. Дуламын «Монгол бэлгэдэл зүй»), Хятадын эртний зүүдний ном «Жоу гүний зүүдний тайлал», Артемидорын «Зүүдний тайлал» (эртний Грек, МЭ II зуун), Г. Х. Миллерийн «Арван мянган зүүдний тайлал» (АНУ, 1901).