Ус зүүдлэх
Усыг бараг бүх уламжлал ижил тайлдаг. Тунгалаг, цэвэр ус нь хүсэл биелэх, эд баялаг нэмэгдэхийн сайн бэлгэ юм. Харин булингартай, бохир ус бэрхшээл тохиолдохыг анхааруулна.
Ямар ус байсан бэ?
Тунгалаг ус
Хятадын эртний номд тунгалаг их усыг маш сайн бэлгэ гэдэг. Миллер ч цэвэр усыг амьдрал хөгжин дэвжиж, баяр баясгалан эдлэхийг илтгэнэ гэж тайлжээ.
Булингартай, бохир ус
Миллер булингартай усыг аюул, гуниг ирэхтэй, бохир усанд унахыг алдаа гаргаж харамсахтай холбожээ. Бохир ус уусан бол эрүүл мэнддээ анхаараарай.
Гол, урсгал ус
Их ус урсаж байвал хурим болно гэж Хятадын номд бичсэн байдаг. Артемидор нуур, голоор завиар явахыг маш сайн гэж үзжээ.
Үер
Гол, далай халин үерлэхийг Хятадын ном их өгөөж авчирна гэж тайлдаг. Миллер гэрт ус орж ирэхийг хүнд үетэй тэмцэхтэй холбож, ус татарвал тэр бэрхшээлийг даван туулна гэж бичжээ. Монгол ёсонд их үер, их цасыг биеэ хамгаалж, эрүүл мэнддээ анхаарахыг сануулдаг гэж үздэг.
Усанд унасан, живсэн бол
Хятадын номд усанд унаад гарч чадахгүй байвал муу, усанд чөлөөтэй сэлж байвал их аз тохионо гэж үздэг. Монгол ёсонд намагт шигдэх, усанд живэх нь ажил үйлс замбараагаа алдахыг анхааруулна.
Усанд орж, сэлсэн бол
Артемидор усанд сэлэхийг завиар явахаас муу гэж үзсэн байдаг. Харин усаар тоглохыг Миллер хайр сэтгэл гэнэт сэрэхтэй холбожээ.
Ус уусан бол
Хятадын номд ус ундаалан уухыг их эд баялаг олохтой, Миллер тунгалаг ус уухыг хүсэл биелэхтэй холбодог.
Монгол ёсонд
Монголын зүүд шинжих ёсонд усыг гаталж эсрэг эрэгт гарахыг хүсэл биелэхийг илтгэнэ гэж үздэг. Харин их бороо орох, гэнэт ус урсаж ирэхийг зарим эх олз ашиг олохтой холбодог.
Хэр түгээмэл вэ
Канадын 1181 оюутны 34% нь усанд сэлж байгаагаар, 12% нь үер, далайн их давалгаа зүүдэлж байжээ.
Холбоотой зүүд
Эх сурвалж: Монгол ёс («Зүүд шинжих монгол ёсон», «Буддын шашин дахь зүүдний тайлал», С. Дуламын «Монгол бэлгэдэл зүй»), Хятадын эртний зүүдний ном «Жоу гүний зүүдний тайлал», Артемидорын «Зүүдний тайлал» (эртний Грек, МЭ II зуун), Г. Х. Миллерийн «Арван мянган зүүдний тайлал» (АНУ, 1901), Т. Нильсен нарын түгээмэл зүүдний судалгаа (Канад, 2003).